Kaliforniya’da görülen emsal niteliğindeki bir davada jüri, Meta ve YouTube’u genç bir kadını kasıtlı olarak platformlarına bağımlı hale getirmek ve ruh sağlığına zarar vermekle ilgili tüm suçlamalarda sorumlu buldu. Karar, teknoloji devlerinin platform tasarımlarında ihmal, bilinen riskleri gizleme ve kullanıcılara ciddi zarar verme iddialarını kabul ediyor.
Bu karar, benzer yüzlerce davanın önünü açabilir ve özellikle genç kullanıcılar için sosyal medya platformlarının çalışma biçiminde önemli değişikliklere yol açabilir. Ayrıca teknoloji devleri için milyonlarca, hatta milyarlarca dolarlık tazminat riskine işaret ediyor.
Davanın arka planı
Şu anda 20 yaşında olan Kaliforniyalı genç kadın Kaley ve annesi; Meta, Google’ın YouTube’u, Snapchat ve TikTok’a dava açmıştı. Platformların Kaley’i çocuk yaşta bağımlı hale getirdiğini; anksiyete, beden algısı bozukluğu ve intihar düşüncelerinin bu süreçte geliştiğini iddia ettiler. Snap ve TikTok dava başlamadan önce uzlaşmaya gitti.
Los Angeles Yüksek Mahkemesi’nde yedi hafta süren duruşmaların ardından jüri sekiz gün boyunca müzakere etti ve şirketlerin toplam 3 milyon dolar tazminat ödemesine hükmetti. Ayrıca:
- Meta için 2,1 milyon dolar
- YouTube için 900 bin dolar
ek cezai tazminat önerildi.
Jüriye göre zararın yüzde 70’i Meta’nın, yüzde 30’u YouTube’un sorumluluğunda…
Şirketler kararı temyize götürüyor
Meta ve YouTube, kararın hatalı olduğunu savunarak temyize gitmeye hazırlandıklarını açıkladı.
Meta’dan yapılan açıklamada, ergen ruh sağlığının “tek bir uygulamayla ilişkilendirilemeyecek kadar karmaşık” olduğu savunuldu. Google ise YouTube’un “sosyal medya platformu değil, sorumlu şekilde inşa edilmiş bir video akış hizmeti” olduğunu ileri sürdü.
1.500’den fazla benzer dava yolda
Kaley’nin davası, sosyal medya bağımlılığı iddialarıyla teknoloji şirketlerine açılan 1.500’den fazla davanın ilki: Bu karar bağlayıcı olmasa da diğer davalar için güçlü bir referans niteliği taşıyor.
Ayrıca bu yıl içinde, ABD genelindeki okul bölgeleri ve eyalet başsavcıları tarafından açılan yüzlerce ek dava da görülmeye başlanacak. Bazı hukukçular süreci “Big Tech’in Big Tobacco anı” olarak tanımlıyor.
Karar, bir gün önce New Mexico’da Meta’nın çocukları cinsel istismardan korumadığı gerekçesiyle suçlu bulunmasının hemen ardından geldi.
Sosyal medya için bir dönüm noktası mı?
Yıllardır çocuk güvenliği konusunda önlem alınmasını talep eden aileler ve savunucular için karar bir hesap verme anı olarak görülüyor. Duruşmayı ABD’nin farklı bölgelerinden gelen pek çok aile yerinde takip etti.
Ortak beklenti, bu kararın Kongre’yi çevrimiçi güvenlik konusunda daha kapsamlı yasalar çıkarmaya yönlendirmesi.
Dava sırasında ortaya çıkanlar
Duruşmada Meta CEO’su Mark Zuckerberg, Instagram Başkanı Adam Mosseri ve YouTube Mühendislik Başkan Yardımcısı Cristos Goodrow ifade verdi.
Öne çıkan detaylar:
- Mosseri, “sosyal medya kullanımının problemli olabileceğini, ancak klinik olarak bağımlılık yaratmadığını” savundu.
- Goodrow, kendi çocuklarının YouTube’u “saatlerce kullandığını ve bunun iyi olduğunu düşündüğünü” söyledi.
- Mahkemeye sunulan Meta belgeleri, şirketin çalışanları ve uzmanlardan gelen uyarılara rağmen “güzellik filtrelerini” onayladığını ortaya koydu.
- YouTube’un kayıtlarına göre Kaley uygulamayı günde kısa süre kullansa da avukatlar, birçok çocuğun uygulamayı hesap açmadan kullandığını belirtti.
Sonuç: Dijital platformlar için yeni bir sorumluluk çağı
Bu karar, sosyal medya platformlarının tasarım kararları, algoritmik yönlendirmeleri ve genç kullanıcı güvenliği konusunda daha sıkı bir incelemeden geçeceğinin güçlü bir işareti. Temyiz süreci devam ederken bile, teknoloji devlerinin:
- genç kullanıcıları nasıl hedeflediği,
- hangi özelliklerin risk yarattığı,
- iç risk araştırmalarını ne ölçüde şeffaf yürüttüğü
konuları hem yasal hem toplumsal baskı altına girmiş durumda.
Platform güvenliği, algoritmik şeffaflık ve dijital etik alanları, kolektif gündemimizde yerini sağlamlaştırmaya ve öncelikli olarak ele alınmaya devam edecek.
Buna da göz atın: Kapalı teknolojilere karşı “birlikte çalışabilirlik” prensibi